Akta Grodzkie

1384r. Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego Bernadyńskiego we Lwowie. Lwów, 1868-1906 T.VIII S 21 nr 14. Demetrius kardynał administrator arcybiskupstwa Gran i legat stolicy apostolskiej w królestwach Węgier i Polski i ziem im podległych do dziekana i kapituły w Przemyślu potwierdza na prośbę biskupa Eryka z Przemyśla erekcję biskupstwa, jako też darowizny poczynione przez królową Węgier Marię, wreszcie przyznanie przez biskupa dziesięcin dla jego kapituły. Łaciński tekst w poniższym tłumaczeniu: ………………
dziesięciny kościołów postawionych w powiecie Łańcuckim, a zwłaszcza w granicach kościołów niżej wymienionych jak również nowopowstałych i przyszłych, a przede wszystkim w Łańcucie z wójtostwem tegoż, w Krzemienicy, Wysokiej, Albigowej, Markowej, Kosinie, Sieteszy, Nawendorfie, Schonerwalcie, Handzlówce z innymi wsiami otaczającymi ten właśnie powiat także i mającymi być założonymi w przyszłości uznał za stosowne samemu dziekanowi i kapitule przemyskiej przydzielić, przekazać i na wieki oddać z ich korzyściami i wszystkimi prawami należącymi do samego biskupa z prawa diecezjalnego……………….. .
Tabl. VI. Za panowania Pileckich na Łańcucie istniał względny dobrobyt w Krzemienicy. Chłopi gospodarowali na warunkach tzw. wolnizny, tj. byli wolni i płacili tylko czynsz oraz dziesięcinę dla diecezji przemyskiej. Między innymi o wysokiej jak na owe czasy kulturze świadczy fakt, że w 1471r. jeden z mieszkańców zdobył dyplom na uniwersytecie krakowskim. Wszelkie sprawy prawno-administracyjne zapisywane były w tzw. „księdze ławniczej”. Księga ta była pergaminowa, okładkę miała również pergaminową. Na skórzanym grzbiecie posiadała dwa guziki na rzemień do noszenia na ramieniu. W ciągu 31 lat (1451?1482) było 13 protokolantów w księdze ławniczej zapisujących. Tabl. VII. Stanisław (Portret) Staniecki „Diabeł łańcucki” Pan na Łańcucie i właściciel Krzemienicy 1586?1610 w całej tej wojnie dwóch magnatów nieszczęsny lud dóbr łańcuckich i starostwa leżajskiego doznał najsroższych krzywd i ucisków, jego to plecy dźwigały ciężar kosztów kampanii i służyły za podkład wojennych harców. Całe wsie leżały pustkami lub dosłownie w popiele, trupy niepogrzebane były pastwą psów i kruków. Woźny z dwoma szlachcicami zeznaje: „że był w Krzemienicy po utarczce między żołdactwem Stadnickiego i Opalińskiego, naliczył się tam we wsi i dworze 15 trupów chłopskich – de guibus canes intenstina vorabent – a nadto rozwleczone przez psy kości i członki rozmaite”. ……….
znowuż Stadnicki zajechał i splądrował doszczętnie Palikówkę, a Opalińskiego ludzie i Krzemienicę.
Przyszło przy tej sposobności w listopadzie 1607r do formalnej bitwy. Opaliński posiłkowany czeladzią zbrojną Ligezów i Ramutta wpadł po raz wtóry do Krzemienicy, a stamtąd posunął się na Łańcut, ale Stadnicki wypadł naprzeciw i pobił jego hufce. Wyjątki z książki Łozińskiego „Prawem i Lewem”. Donacja St. Lubomirskiego 6.V.1633r. na rzecz konwentu OO Dominikanów folwarku Wola Krzemienicka razem 104 ha. Szpital ubogich założony w 1727r. przez Teodora Lubomirskiego za specjalnym zapisem: Wójt Krzemienicy powinien był co rok dostarczać dla szpitala żyta korcy 24, jęczmienia korcy 24, grochu korcy 6, owsa 3, masła faska (beczka) 1, słoniny pałetków 2, liberia z sukna szarego, każdemu żupan i płaszcz na 3 lata. W pierwszej gablocie: Inwentarz ekonomiczny wsi Krzemienicy, do Państwa Łańcuckiego należącej, w cyrkule Rzeszowskim sytuowanej w moc rozkazu Wysokich Sądów Szlacheckich Tarnowskich 14 grudnia 1821r. do nr II 445 zapadłego końcem przedsięwzięcia Sądowej Detaksacji z opisaniem budowli dworskiej nie mniej poddanych wszelkiej powinności oraz i danin od tychże dworowi należących się – przez niżej podpisanego komornika na grońcie urzędownie spisany. Jest to szczegółowy opis budynków dworskich i 4 karczem z terenu Krzemienicy: Na Ulance (za torem), Fajerowka (na skręcie do Łańcuta), u Herszka (tu gdzie Dom Kultury), Osteryja (w górnej części wsi, na Grabskim). Dalszy inwentarz wsi Krzemienicy. (Arkusze zawierające spis gospodarzy obowiązanych do pańszczyzny. Przekład: Tomasz Kluz. Pańszczyzna w tygodniu: ciągłych dni 3, pieszych-owsa 5 korcy, 16 garncy, gęsi 1/2, kapłon 1, jaj 6, lub przędziwo (30 motek lnu, oprawa 1, czynsz ziemny 1 zł. 24 gr., czynsz najemny). W fotokopiach spis gospodarstw we wsi Czarnej z 1760r. do parafii Krzemienickiej należących z oznaczeniem położenia zagrody, budy lub chałupy. Inwentarz wsi Czarnej dzieli ludność na zagrodników, tkaczy, kmieci i komorników. W drugiej gablocie: Akta dotyczące krzemienickiego szpitala ubogich z r.1823. Przykład: Tych zaś ubogich obligujemy, aby w każdy dzień, każdy z nich odmówił po pięć pacierzy z Pozdrowieniem Anielskim i jedno Credo na chwałę Boską ofiarując za dusze w czyścu będące, które ratunku bliźniego potrzebują, obawiając się za opuszczenie nabożeństwa strasznego Sądu Bożego, którą to inskrypcją wiecznymi czasy szpitalowi pomienionemu zostawiamy i dług ten na dobrach wsi Krzemienicy niezniesiony perpetuus et in….. zapisujemy. Podpis: Datum w Zamku Łańcuckim …..miesiąca stycznia Roku 1727. Podpis: Datum ….. 800 Valentinus Albinowski Parochus Krzemienicensis. Fotokopia strony z księgi protokołów sądu sołtysowsko-ławniczego w Krzemienicy z r.1585 – skarga Anny Pileckiej na wójta w Krzemienicy za samowładztwo. Fotokopia strony księgi protokołów sądu ławniczego w Krzemienicy z r.1580. Charakterystycznie, że protokół wyboru sądu pisany po łacinie, reszta po niemiecku. Fotokopia strony księgi protokołów sądu ławniczego w Krzemienicy pisanej po niemiecku. Rok nieznany. Fotokopia pergaminu znajdującego się w Ossolineum z r.1381. Jako świadek przy zakładaniu wsi Langyn-Aw występuje sołtys z Krzemienicy.
Tłumaczenie tekstu: tabl. IV na str. 7.
W nastepnej gablocie: Das Schoffenbuch der Dorfgemeinde Krzemienica aus den Jahren 1451?1482 herausgegeben, eingeleitet und bearbeitet von Dr. Phil. Franz. A Doubek Lehrbeauftragter und Laktor an der Univezsitat Wilna und Dr.Jur et.Phil Heinrich Feliks Schmid Ord. Professor an der Universitat Graz. Verlag von S.Hirzel, Leipzig 1931. Tłumaczenie Księga ławnicza gminy Wiejskiej Krzemienicy z lat 1451?1482 opracowana, przygotowana i wydana przez Dr. Filozofii Franciszka A Doubek lektor Uniwersytetu w Wilnie i Dr. Prawa i filozofii Henryka Feliksa Szmida Prof. Uniwersytetu w Gracu. Nakład S.Hirela w Lipsku 1931r. (Książka jest własnością mgr Zenona Szusta z Łańcuta) Zum altesten deutschen Schoffenbuch der Gemeinde Krzemienica F.A.Doubek Pasen 193?. Do najstarszej niemieckiej księgi ławniczej gminy Krzemienicy (własność mgr Zenona Szusta). Przepisywane na arkuszach po łacinie lub po niemiecku: Księga gromadzka wsi Krzemienica 1451 ? 1482. Księga gromadzka wsi Krzemienica 1581 ? 1717. Spis mieszkańców wsi powiatu łańcuckiego, którzy przyjęli prawo miejskie miasta Rzeszowa. Z Krzemienicy tkacz: Oskar Mędlowic 1680, Józef Kwiatkowski 1683, Mikołaj Kwiatkowski 1685, Jacek Rudołowski 1729, Jan Zaleski 1783, 1 z Czarnej, 1 z Zalesia, 2 z Żołyni, 1 z Handzlówki. Krzemienica z Wolą Krzemienicką. Wieś w powiecie łańcuckim leży w równinie 255 npm. na północnej stronie gościńca wiedeńskiego, między Łańcutem, a Rzeszowem, północną częścią przypiera do szpilkowych lasów, które przecina tor kole? arcyksięcia Karola Ludwika, na wschodzie styka się z przedmieściem Łańcuta, na południe graniczy z Kraczkową, a na zachodzie ze zwierzyńcem łańcuckim i folwarkiem Owczarnia. Z 1450r. mieszkańców rzymsko-katolickich przybywa 40 na obszarze większej posiadłości Alfreda hr.Potockiego, która ma 621 morgów roli, 71 mórg łąki i ogrodów, 22 morgi pastwisk, mniejsza posiadłość ma 1686 mórg roli, 239 mórg łąk i ogrodów, 123 mórg pastwisk i 23 mórg lasu. Znajduje się tutaj stary modrzewiowy kościół, zbudowany według tradycji przez Ottona z Pilczy, podkomorzego lubelskiego w 1492r. i szpital ubogich założony w 1727r. przez księcia Teodora Lubomirskiego, który utrzymuje się częścią z odsetek od kapitałów, częścią z darów w naturaliach. Wieś założył w 1342r. Kazimierz Wielki, jako kolonię saską Kremnetz Kremnetzstein, ale to nazwisko juz w r. 1450 ustąpiło teraźniejszemu i pisano je Cremyenycza albowiem w tym roku występuje w aktach bractwa duchowego obwodu łańcuckiego Maciej pleban (rektor acclesiae) tej wsi, co jest dowodem, że parafia przed tym rokiem istniała. Około 1557r. przyjęli Pileccy protestantyzm i zamienili kościół na zbór swego wyznania. Dopiero po 70 latach w 1627r. zwrócił go katolikom Marcin ze Żmigrodu Stadnicki, kasztelan sanocki, odziedziczywszy te dobra po stryju Stanisławie. Parafia należy do diecezji przemyskiej, dekanatu rzeszowskiego, ma dołączoną Czarną i liczy 2308 rzymsko-katolików i 21 izraelitów. Krzemienica (Glemieniec) potok wypływa w południowej stronie wsi Krzemienicy, w powiecie łańcuckim po stronie gościńca rzeszowsko-łańcuckiego, płynie krętym biegiem na północ, środkiem wsi, zabierając z lewego brzegu trzy strugi, które w czasie letnim całkiem wysychają, a przerznąwszy drogę żelaznej Karola Ludwika przechodzi na obszar gminy Czarnej, tu łączy się od lewego brzegu ze starym korytem Wisłoka i uchodzi do Wisłoka z prawego brzegu.