Historia

Wieś została założona w połowie XIV wieku. Dokładna data jej powstania jest wątpliwa.

Według tradycji ma to być rok 1342, inna wersja podaje rok 1348 ? 1349. Słabo zaludniona, albo tez wcale nie, powiększyła się, gdy za Kazimierza Wielkiego kolonizowano zniszczone wojnami obszary Małopolski, mianowicie graniczne tereny Rusi Czerwonej.

Dokument lokacyjny wsi miał prawdopodobnie brzmienie to samo, lub bardzo podobne, jak wydany przez właścicieli okręgu łańcuckiego dokument lokacyjny wsi Langyn Aw dziś nie istniejącej, a wystawiony w 1380 r. Wśród świadków tego dokumentu występuje sołtys Krzemienicy Hannus Stachar, co dowodzi, ze w tym czasie wieś była już zupełnie zorganizowana na prawie magdeburskim, miała wiec prawo do specjalnego stanowiska wraz z wójtem i radnymi miasta Łańcuta. I drugi dokument z 1384r. potwierdza jej poważne stanowisko. Jest to przyznanie dziesięcin dla diecezji przemyskiej z parafii Lancet, Krzemienica, Wysoka, Albigowa, Markowa, Kosina, Sietesz, Nawendorf, Langent Aw, Schonerwald, Handzlówka. Tu również wymienienie Krzemienicy na pierwszym miejscu po Łańcucie świadczyłoby o specjalnym znaczeniu wsi.
Krzemienica od początku swego istnienia była własnością rodu Pileckich, jednego z najważniejszych i najwpływowszych na dworze królewskim. Wchodziła wraz z licznymi wsiami w skład okręgu Łańcuckiego założonego przez Ottona z Pilczy z rodu Starzów herbu Topór. Magnat ten należał do grona „krakowskich panów”, w których ręku spoczywała faktyczna władza po śmierci Kazimierza Wielkiego za Ludwika Węgierskiego. On to właśnie w drodze wymiany z Władysławem Opolskim nabył Tyczyn, Kańczugę i Łańcut. Organizując dobra łańcuckie sam prawdopodobnie założył Krzemienice tak, jak polecił sołtysowi Langowi Hansylowi założyć Langen – Aw.
Należąc do dóbr łańcuckich i znajdując się w bliskiej odległości od miasta była Krzemienica najściślej z Łańcutem związana. Wspólne dzieje okręgu administracyjnego Łańcuta odnoszą się zawsze i do Krzemienicy. Nie znamy dostatecznych źródeł, które mogłyby odtworzyć ciągłość jej dziejów. Są to tylko fragmenty jej historii i te mówią nam, ze ludność osiedlona na terenie Krzemienicy była niemiecka. Pierwsi osadnicy mieli pochodzić z niemieckiego okręgu górniczego w Górnych Węgrzech, Kremnitz. Stad tez nazwa wsi Kremenetz, Kremnetzstein (później spolszczona według ówczesnej pisowni. Kremyenycza, Krzemyenycza).

Główny nurt osadniczy napływał jednak do ziemi łańcuckiej ze Śląska, a to z tej przyczyny, ze Władysław Opolski spokrewniony z książętami saskimi sprawował z ramienia króla korzystna władze na pograniczu Rusi Czerwonej. Nadane przez Władysława Opolskiego ziemie dla dwunastu rodzin śląskich są dokumentnie poświadczone. Z pewnością zatem i obszar łańcucki w tym czasie został zasiedlony, skoro po roku 1378 Łańcut był już miastem na prawie niemieckim, a Krzemienica niemiecka wsią. Niemieckie było osadnictwo, stąd też i język używany w administracji był niemiecki. Przechowywana w Bibliotece Akademii Umiejętności w Krakowie pod nr 1839 II „Księga ławnicza wsi Krzemienicy” jest pisana w języku staroniemieckim. Księga zawierająca jedyne znane do dzisiaj zapisy sadów wiejskich w Krzemienicy pochodzi z lat 1451 ? 1482, miała 13 protokolantów, oprawiona w pergamin noszona była na pasie rzemiennym z guzikami. Dalsze jej części to rękopis z lat 1581 ? 1623 początkowo również w języku niemieckim, następnie rękopis z lat 1673 ? 1717 pisany po polsku z łacińskimi i niemieckimi wstawkami.
Data założenia parafii nie jest pewna. Schematyzm diecezjalny podaje rok 1492. Ale dokumenty Kraczkowej dotyczące zjazdu duchownych w 1450r. wymieniają Mathiasza – rektora kościoła w Krzemienicy.

Zaś dokument dotyczący dziesięcin z r. 1384 zalicza Krzemienice w poczet II parafii tamże wymienionych. Kościół był wiec dawniej założony, a w roku 1492 jest data odnowienia jakiegoś przywileju, lub odbudowy zniszczonego kościoła.
Za panowania Pileckich wieś miała 27 łanów (1 łan – 12 ha) ziemi ornej uzyskanej z wykarczowania puszczy, mieszkańcy wsi tworzyli pierwsza osadę około 1350r. przy tzw. drodze ropczyckiej. Był to szlak komunikacyjny II klasy, łączący Lwów z Krakowem. Ta droga pędzono woły z Rusi Czerwonej do Małopolski. Reszta drogi ropczyckiej to dolna droga do bażantarni, dawniej zabagniona i pełną rozlewisk, gdyż Wisłok płynął bliżej Krzemienicy.
We wsi panował w ówczesnym tego słowa znaczeniu dobrobyt, ponieważ chłopi gospodarowali na prawach „wolnizny”, byli wolni i płacili tylko czynsz i dziesięcinę dla diecezji. Dowodem wysokiej jak na owe czasy kultury jest fakt, ze w 1471r. mieszkaniec wsi zdobył dyplom na Akademii Jagiellońskiej.
W wieku XVI rodzina Pileckich przyjęła kalwinizm i na mocy jej zarządzeń dobra kościelne, kościoły i kaplice przeszły na własność sekty. Dopiero po 70 latach przywrócił katolicyzmowi okręg łańcucki Marcin ze Zmigroda Stadnicki, bratanek osławionego „Diabła” Stadnickiego, kasztelan sanocki, dziedzic Krzemienicy.

W posiadaniu Stadnickich Krzemienica znajdowała się od 1586 r. wraz z okolicznymi wsiami przeszła spustoszenia wojenne wynikłe z ustawicznych walk miedzy Stadnickim, a Opalińskim oraz z rabunku najemnych band siedmiogrodzkich.
W. Lozinski w swym dziele „Prawem i lewem” podaje opis zniszczeń dokonanych przez żołdactwo obu magnatów podczas bitwy na terenie Krzemienicy i Palikówki.
W w. XVII dobra łańcuckie przeszły na własność Lubomirskich. Od Stanisława Lubomirskiego pochodzi donacja z 6.V.1633r. przekazująca konwentowi OO Dominikanów folwark Wola Krzemienicka o obszarze 104 ha.
W r. 1727 Teodor Lubomirski założył w Krzemienicy szpital ubogich, z następującym zapisem: „Wójt Krzemienicy ma co rok dostarczyć dla szpitala: żyta korcy 24, jęczmienia korcy 24, grochu korcy 6, owsa 3, masła beczka jedna, słoniny paletków 2, liberia z sukna szarego, każdemu żupan i płaszcz na lat 3.
Akta szpitala ubogich z r. 1823 zobowiązują podopiecznych do odmawiania pacierzy za zmarłych.
Fundacja szpitala, ze zmieniona ordynaria i obowiązkiem obsługi kościoła dla ośmiorga osób (4 dziadków i 4 babek) przetrwała do jesieni 1944r. gdy ubodzy podczas parcelacji nie otrzymali ordynacji i wymówili prace w kościele. Wybrano 1 kościelnego.
Zarys historii Krzemienicy opracowano na podstawie dokumentów udostępnionych podczas wystawy z okazji obchodu 600-lecia Krzemienicy 27 maja 1958r. oraz na podstawie fragmentów książki Das Schoffenbuchder Gem. Krzem.
Są to następujące dokumenty w odpisach.